Život i djelo: Friedrich Nietzsche

Rubrika: Život i djelo značajnih filozofa i umjetnika

Zašto? Čemu? Čime? Kamo? Gdje? Kako? Zar nije ludost, biti još u životu?
– Ah, prijatelji moji, to iz mene večer tako pita. Oprostite mi moju sumornost!

– Friedrich Nietzsche (“Tako je govorio Zarathustra”)

Friedrich Wilhelm Nietzsche -rođen je u Rockenu kod Lutzena 1844. godine kao sin tamošnjeg evangelističkog pastora.Porodica je zapravo poljskog grofovskog porijekla. Prijašnji poljski grofovi Nitzsky, morali su napustiti svoju domovinu zbog tadašnje vjerske netolerantnosti. Sa 5 godina Nietzsche je osta bez oca te je bio odgajan u posve ženskoj okolini u duhu protestantske pobožnosti. Bio je senzibilne i razdražljive naravi, introvertan i sa potrebom da ga se uvažava. U internatu u Schulpforti bio je upućen u studij staroga vijeka pa je kasnije i studirao u Bonnu i Leipzigu klasičnu filologiju, gdje se upoznao sa znamenitim klasičnim filologom Rhodeom. U Leipzigu je našavši Schopenhaureova djela, postao najoduševljeniji šopenhauerovac. Na Nietzschea je ovaj sumorni genije ostavio najdublji uticaj.

Nietzsche je cijenio i poštovao muziku, s tim u vezi on kazuje: “Bez muzike bio bi moj život zabluda.” Muzika postaje predmet njegovih filozofsko – estetskih meditacija onda kada Nietzsche u Leipzigu upoznaje Richarda Wagnera – čiju je muziku neobično cijenio. 1871. godine izlazi Nietzscheovo djelo “Rođenje tragedije iz duha muzike” U godinama koje su ulijedile, Nietzsche objavljuje i druga svoja poznata djela: “Nesuvremena razmatranja”, “Ljudsko, odviše ljudsko – Knjiga za slobodne duhove”, “Tako je govorio Zarahustra”, “S onu stranu dobra i zla”, “Genealogija morala”, “Sumrak idola”, “Antihrist”, “Slučaj Wagner – Nietzsche conta Wagner”, “Ecce homo”, “O koristi i štetnosti historije za život”. Njegovo djelo “Volja za moć, pokušaj prevrednovanja svih vrednota” izašlo je poslije njegove smrti.
Nietzsche je umro 1900. godine.

Friedrich Nietzsche, pjesnik i filozof – nagovjestitelj jednog novog vremena, vremena koje tek dolazi, vremena koje će nastati “prevrednovanjem svih vrednota” Nietzsche je filozof duhovne krize građanskog čovjeka Nietzscheovo slavljenje života nasuprot formalnom ustrojstvu i određenju čovjeka i njegova života sa pitanjima bitka u klasičnim filozofijama Zapadne Evrope se pojavljuje kao određen bunt na tadašnje stanje zapadnog čovjeka. Filozofija Friedricha Nietzschea u svojoj kritici spram takvog jedno stanja uveliko nadmašuje filozofiju njegova učitelja – Arthura Schopenhauera od kojega je Nietzsche usvojio voluntarističke i iracionalističke koncepte mišljenja. Nietzcsche, slično Kierkegaardu i Schopenhaueru, zadatak svoje filozofije vidi u oslobođenju pojedinca, a kao prepreku u mogućnosti ostvarivanja takve jedne slobode, sva trojica filozofa identificiraju prije svega racionalizam evropskog načina mišljenja te Hegelov panlogizam, što se posebice odnosi na Kierkegaarda, koji već na samom početku svoga kapitalnog djela Ili – Ili upućuje kritiku na takav jedan koncept mišljenja.
Nietzscheova oštra kritika sveukupne kulture bazirana je na tezama njegove ontologije. Nasuprot teorijama Hegelovog panlogizma, Nietzsche zastupa misao o nelogičnoj antiracionalnoj biti svijeta.

Polazište sa kojeg se Nietzscheov misaoni svijet odvija i po kome postaje izlazište i suvremene filozofije života i egzistencijalizma, antropološko je polazište krajnjeg indivdualizma kome je ideal jačina i posebnost pojedinca. Na taj način Nietzsche traži slobodu individuuma, koji može da se ostvaruje samo s onu stranu dobra i zla. Njegova nauka predstavlja kulminacionu tačku razvoja ideje individualizma koji predstavlja kult snažnog, moćnog i uzdignutog individuuma. Ideal koji je u renesansi kao kritički, slobodarski i stvaralački ideal postavljen nasuprot srednjovjekovnim idealima, a kod Nietzschea u ekstremnom vidu izveden.

Ono što je od Nietzschea danas aktuelno jesu pitanja, otvoreni problemi i misaoni horizonti koje je Nietzsche svojim nastavljačima ostavio. Pitanja i prolemi koja je Nietzsche postavio svojom filozofijom su življi danas u našem vremenu nego u vremenu u kome je živio i mislio Nietzsche. S tim u vezi, svojednobno je za sebe u “Antihristu” Nietzsche kazao, “Meni pripada tek preksutrašnjica. Neki se rađaju posthumno.”

“Sam odlazim sada, učenici moji! I vi pođite odavde, sami! Tako hoću. Idite od mene i branite se od Zaratustre! I još bolje: stidite ga se! Možda vas je obmanjivao.  Čovek saznanja mora ne samo voleti svoje neprijatelje, on mora moći da mrzi i svoje prijatelje. Loše se odužuje učitelju, ako se uvek ostaje jedino učenik. I zašto ne biste čupkali s mog venca? Poštujete me, ali šta ako jednoga dana vaše poštovanje presahne? Pazite se da vas ne zgromi neki kip! Velite da verujete u Zaratustru? Ali šta stoji do Zaratustre! Vi ste moji vernici, ali šta stoji do svih vernika! Još se niste tražili: umesto toga našli ste mene. Tako čine svi vernici; stoga se tako malo dobija od svih vera. Sada vas pozivam da izgubite mene i nađete sebe; i tek kada me se svi budete odrekli, vratiću vam se… “
Zarathustrih govor iz Nietzscheove knjige “Tako je govorio Zarathustra”

Piše: Senad Arnaut

Upute na tekst:

Friderich Nietzsche: “Rođenje tragedije iz duha muzike”
Friderich Nietzsche: “Tako je govorio Zarathustra”
Friderich Nietzsche: “Genealogija morala”
Friderich Nietzsche: “O koristi i štetnosti historije za život”
Friderich Nietzsche: “Antihrist”
Vladimir Filipović: Novija Filozofija Zapada