Srednjovjekovna umjetnost

Umjetnost Bizanta: Hristos (dio mozaika Deesis) XIII stoljeće Crkva Hagia Sophia – Istanbul

Srednjovjekovna umjetnost

Srednji vijek se najčešće u historijskim izvorima i udžbenicima označava kao mračni period, tome doprinosi i tadašnji crkveni ustroj i nastojanja da se čovjek zatomi u granice dogmatskog shvatanja života. Rezultat toga su bila masovna proganjanja i ubistva neistomišljenika posredstvom božanskog suda na zemlji – inkvizicije. To je najčešći opis dešavanja u tome periodu, ipak iako tačan – on nije potpun i nije stvarni odraz dešavanja tog vremena. Srednji vijek obiluje bogatstvom misli koja će kasnije iznjedriti kulturne pokrete širom Evrope, a koji će dati kulturni pečat modernom čovjeku. Stoga Srednji vijek treba razumijevati kao period traženja i lutanja čovjeka za samim sobom.

Gledajući u prošlost i kulture koje su stvarale i djelovale prije nas, skloni smo da o tim vremenima mislimo u pojmovima vidljivih spomenika koji su simboli pređašnjih kultura: egipatske piramide, atinski Paternon, rimski Koloseum. U tom ređanju kulturnog naslijeđa čovjeka, sredni vijek bi bio zasigurno predstavljen katedralom Notre – Dame u Parizu, renskom ili kenterberijskom katedralom. Izbor je ogroman, ali, ma na koju od građevina izbor da padne, to će uvijek biti sjeverno do Alpa. To se ispostavlja kao važna činjenica za razumijevanje umjetnosti Srednjeg vijeka. Stvaralački epicentar evropske kulture se premjestio u nekadašnje granične djelove rimske države. Na taj način Sredozemlje, koje je tokom tokom prethodnih stoljeća bilo izvorište evropske kulture postalo je prepreka i granična zona nove kulturne paradigme.

Događaji koji su utrli put ovom pomjeranju su prije svega – premještanje carske prijestolnice u Carigrad, stvaranje sve većeg rascjepa između katolilčke i pravoslavne crkve, najezda germanskih naroda i postepeno smanjivanje granica Rimskog carstva. U tom periodu jedna ogromna i sasvim nepredviđena snaga počela se osjećati na Istoku. Pod zastavom islama Arapi su osvojili istočne i afričke bizantijske provincije. 732. godine, Arapi su osvojili sjevernu Afriku i Španiju.

Lišeno svojih zapadnih sredozemnih baza Bizantijsko carstvo je svoje napore ulagalo da spriječi prodiranje islama na Istok. Na taj način je zapadna Evropa bila prinuđena da razvije svoje sopstvene snaga – crkva u Rimu je prekinula svoje veze sa Istokom i u traganju za spasom se okrenula germanskom Sjeveru. Okret ka Sjeveru će dati budući kulturni izgled zapadnoj Evropi, koji će se razlikovati od pravoslavnog Istoka i islamskog Juga po novostvorenom međuzavisnom dualizmu duhovne i političke vlasti – crkve i države. Vanjski simbol tog dualizma jeste činjenica da se imperator zapadnog svijeta – Karlo Veliki krunisao u Rimu, a stolovao i vladao iz novosagrađene prijestolnice u Ahenu . mjesto susreta Njemačke, Francuske i Holandije.

Islam u tom periodu daje novi kulturni i umjetnički identitet novoosvojenim teritorijima koji su se prostirali od Španije na zapadu do doline rijeke Ind na istoku – razvijajući se mnogo brže nego kultura srednjovjekovnog Zapada. Prijestolnica islamskog svijeta – Bagdad u kojoj je vladao Harun – al – Rashid – savremenik Karla Velikok – po svome sjaju i slavi takmičila se sa tadašnjim Konstantinopoljom. Islamska umjetnost, nauka, kultura i zanatstvo, biće od ogromnog uticaja na evropsko srednjovjekovlje – dajući mu dio vlastitog kulturnog identiteta – počev od ornamenata arabeske, proizvodnje papira, davanja na korištenje arapskih brojeva, pa do prenošenja djela grčke filozofije i nauke i komentara tih djela od strane arapskih naučnika


Autor: Senad Arnaut