Dijalektika društva – “priroda” ljudskih odnosa

Eugène Delacroix, Sloboda vodi narod, 1830. god.

This image has an empty alt attribute; its file name is kjhkhkkhc48d.png
Dijalektika društva – “priroda” ljudskih odnosa

Osnovu ovog rada čini analiza djela Kritika dijalektičkog uma, francuskog filozofa, noveliste i kritičara, Jean – Paul Sartrea (1905. – 1980. god. ). U radu će se problematizirati osnovni pojmovi njegova djela: ljudski odnosi, uzajamni odnosi, pojam materije i pojam oskudice.

Ljudski odnosi

Čovjekove potrebe, njegova djelovanja kroz rad i stvaranje ljudskih odnosa se opisuju kao dijalektički razvitak. Čovjekovo samostalno djelovanje i njegov samostalan rad, su također i društveno, i historijski određeni. Tada govorimo o društvenoj podjeli rada, kada društvo i zahtjevi društva određuju način života i rada izolovanog radnika, i njegov način samoproizvodnje. U tom slučaju uslovljava se ne samo zadovoljenje potrebe, nego i sama potreba izolovanog radnika, kao što je slučaj kada se glad uslovljava, za radi  postizanja određenog društvenog cilja.

Nešto slično se dešavalo u prohujaloj epohi ljudskog društva, u periodu feudalizma, kada je odnos zemljoposjednika i kmeta, bio onaj eksploatorski, naravno od strane zemljoposjednika, no i ovdje se primjećuje odnos među ljudima, pa čak i kada je riječ o ovakvoj vrsti nehumanog ophođenja čovjeka prema čovjeku.

Tu se smještamo u svijet drag marksistima, svijet proizvodnih snaga i načina proizvodnje, ako preskočimo apstraktne međuljudske odnose. Ljudski odnos je trajna činjenica stvarnosti u izvjesnom momentu Historije koji mu određuje mjesto, čak između odvojenih individua koje pripadaju društvima sa različitim režimima i koje se međusobno ne poznaju.

Odnosi između ljudi su dijalektička posljedica ljudske djelatnosti u mjeri u kojoj se uspostavljaju kao prevazilaženje nametnutih odnosa. Čovjek za čovjeka postoji samo u određenim okolnostima, i oni su neposredna dijalektička posljedica praksisa, odnosno raznih djelatnosti u okviru istog praktičnog polja. Usamljenost predstavlja samo poseban aspekt ovih odnosa. Teško može da postoji u potpunosti izolovan čovjek, jer u svakom trenutku svoga postojanja, ljudi ovise jedni od drugih.Skoro je nemoguće egzistirati usred ljudi a da oni za vas ne postanu predmeti, a da vi u ustom trenutku ne budete predmet za njih.Osnova ljudskog odnosa i pokušaj da svakog oko sebe ne identifikujemo sa Drugi, leži u dijalektici kao razvijanje žive akcije kod svake individue.Ljudski odnos postoji između svakog čovjeka, i predstavlja odnos praksisa sa njim samim.

Uzajamnost odnosa

Uzajamnost se izoluje kao ljudski odnos između individua, to je osnovna konkretna i doživljena veza. Uzajamnost predstavlja permanentnu strukturu svakog predmeta. Uzajamnost je uvijek konkretna, ne radi se ni o jednoj univerzalnoj ili apstraktonoj vezi. Uzajamni odnosi su osnova svih odnosa među ljudima. Ljudski cilj jeste prevazilaženje sadašnjosti prema budućnosti i čovjek treba da uzima sebe kao sredstvo tog svog cilja, a ne Drugog kao svrhu.

Uzajamnost podrazumjeva:

1. Da je Drugi sredstvo u istoj mjeri u kojoj sam i sam sredstvo
2. Da priznajem drugog kao praksis
3. Da priznajem njegovo kretanje prema vlastitim svrhama
4. Da sebe otkrivam kao predmet i instrument njegovih svrha


Uzajamnost kao odnos u unutrašnjosti totaliteta može biti shvaćena sa stanovnišstva totaliteta, odnosno posredstvom svake grupe ukoliko ona zahtjeva svoju integraciju sa svima drugima. Uzajamnost ne štiti ljude od tlačenja i otuđenja, iako je tome prvestveno suprostavljena. Ona može da ima beskrajno različitih oblika – pozitivnih ili negativnih.

Materija i oskudica

Materija je čista neljudska i neorganska materija, određena vanskim zakonima. Materija predstavlja materijalan uslov ljudske historičnosti, i predstavlja pasivan motor historičnosti. Sredstvo ljudske historije, kao orijentisanje prema budućnosti, i očivanje prošlosti.

Materija ostvaruje prvo jedinstvo ljudi, to znači da je čovjek već pokušao da je praktično ujedini, i materija na taj način pasivno nosi pečat tog jedinstva. Ukoliko je u materiju utisnut pečat praksisa odnosno, bilo kojeg uticaja čovjeka, onda se ona predstavlja kao trpljeno jedinstvo jer se njeno unutrašnje jedinstvo sastoji od dijalektičkog djelovanja čovjeka.

Veza okolne materijalnosti sa individuama se manifestuje u ljudskoj historiji, pošto ljudska avantura, odnosno ljudsko djelovanje na praktičnom polju predstavlja borbu protiv oskudice. Izvor oskudice dolazi iz materije posredstvom čovjeka, i sama ta oskudica se vraća čovjeku kroz materiju.

Izvor oskudice leži u materiji posredstvom čovjeka, i da se ta oskudica vraća čovjeku kroz materiju. Bez obzira koliko oskudica bila univezalna ljudskom društvu, ona varira u jednom historijskom momentu, iz određenih razloga.



Ti razlozi su najčešće:

prenaseljenost,
nerazvijenost društva,
klima,
bogatstvo tla, i brojni drugi razlozi.


Oskudica od nas čini individue koje proizvode svoju historiju i koji se definišu kao ljudi. Oskudica je povezana sa radom kao izvorom dijalektike.  U njoj se da vidjeti nužnost naše slučajnosti. Naša historija je nastala i razvija se u stalnom okviru polja napetosti izazvanog oskudicom. Oskudica je osnova za mogućnost ljudske historije.

Određene oskudice uslovljavaju momenat historije, a i same oskudice se proizvode naglom promjenom života ljudi. Oskudica se javlja kao neprestana i stvarna napetost čovjeka sa okolinom i između samih ljudi. I ona može biti shvaćena kao odnos individue sa okolinom.

Oskudica je kao napetost i kao polje sila izraz jedne kvantitativne ( više ili manje strogo definisane ) činjenice: takva supstanca ili takav manufakturni proizvod postoje u određenom društvenom polju, u nezadovoljavajućem broju s obzirm na dati  broj članova grupe ili stanovnika oblasti: nema ih dovoljno za sve.

Sprječavanje oskudice  se svodi  na brojčanu redukciju, i ona ne podrazumijeva nužno ubistvo, kao što je to slučaj zastrajelih društvenih sistema i odnosa – jednostavno ostavljanje nekog da umre. Ono što se danas praktikuje, posebice u zemljama koje ne mogu da izdrže određenu stopu rasta stanovništva jeste praktikovanje birth control. Ovime se određuje broj suvišnih, ali nažalost ne i njihov karakter, zapravo je to i nemoguće odrediti usred ovakvih društvenih normi. Direktno kretanje potrebe čovjeka poistovjećuje bezuslovno kao onoga koji mora da preživi, tu se vidi praktična očiglednost svrhe rada i gladi.

Oskudica bez obzira na svoj oblik i vanjsku manifestaciju dominira čitavim praksisom, ljudskim radom i djelovanjem. Rad predstavlja određenu posljedicu oskudice.

Ništa zbilja – ni velika divljač, ni mikrobi – ne može da bude strašnije za čovjeka nego inteligentna, krvoločna, okrutna vrsta koja bi mogla razumjeti i osujetiti ljudsku inteligenciju i čija bi svrha bila upravo uništenje čovjeka. Ova vrsta je očigledno naša koja sebe shvata kroz svakog čovjeka kod drugih u sredini oskudice.

Čovjek se konstituiše iz neljudskog i ova neljudskost se izražava u praksisu poimanjem zla kao strukture i esencije drugog. Nasilje je struktura ljudske akcije pod vladavinom manihejstva u okvirima životnih oskudica. Nasilje se izdaje i opravdava kao odgovor na nasilje drugog.

Oskudica i prizvodnja

Materija kao oskudica može objediniti ljude u zajedničkom praktičnom polju. Rad čovjeku predstavlja praksis, čime nastoji da udovolji svoju potrebu u okviru oskudice. Ljudski rad – rad individue je uslovljen u svom društvenom cilju, ljudskom projektu da prevaziđe i on i grupa oskudicu kao smrtnu opasnost.

Oskudica proizvoda određuje ljude kao oskudicu u slučajno datom društvenom polju, i određuje ih kao ljude potrebe. Odgovor na oskudicu hiperprodukcijom sigurno je u minulim epohama ljudske civilizacije postakla ljude za istaživanjem i pokušajem da se plasiraju ti proizvodi, i uzajamnosti tržišta. Dok je odsustvo hiperprodukcije natjeralo imperiajlističke  sile na vojni imperijalizam i formiranje kolonija. Dijalektika hiperprodukcije ruši kapitalizam, nedostatkom tržišta u režimu konkurencije, i u istoj mjeri uvećava osiromašenje proletarijata.

Promjena u sprječavanju oskudice se mora odvijati na nivou načina proizvodnje i odnosa koji uvode mogućnost oskudice potrošača, kako bi oskudica u svakom slučaju bila isključena.Historijski procesi se konstituišu iz polja oskudice.

Oskudica i marksizam

Karl Marx oskudicu predstavlja kao ljudsku činjenicu u ljduskoj historiji. Oskudica je zasnovana na dijalektičkom razvitku odnosa čovjeka sa praksisom, odnosno njegovim radom. Rad je kao uslov proizvodnje ljudskih života postao prvobitna oskudica. To je očigledno kroz ljudsku historiju. Marx predstavlja svoju teoriju borbe klasa: Historija svakog dosadašnjeg društva je historija borbe klasa.

Iz ove podjele na klase proizilazi i podjela rada. Osnova društvenog rada jeste osiguravanje egzistencije za sve članove društva. Viša klasa se formira kao upravljačka klasa, te se na taj način oslobađa od proiuvodnog rada.

Marx u Nadnici i kapitalu piše: U proizvodnji ljudi ne stupaju u odnos sa prirodom. Oni mogu proizvoditi samo kooperirajući na određeni način i razumjevajući uzajamno njihove djelatnosti. Da bi proizvodili, oni uspostavljaju međusobne odnose i određene uslove…. Proizvodni odnosi u njihovoj cjelini, formiraju ono što nazivamo društvenim odnosima, društvo.

U kapitalističkom sistemu sam način proizvodnje proizvodi oskudicu, pretvara ljude u suvišne, za jedno dato društvo, smanjivanje kupovne moći za svakoga od njih. Borba klasa predstavlja negaciju posredstvom drugih. Stvaranje jednog predmeta potrošnje ili oružja smanjuje oskudicu. Proizvodnja uspostavlja i određuje drugost kao svojstvo proizvodnih odnosa u sredini oskudice. Suštinsko otkriće marksizma je da je rad kao historijska stvarnost i kao korištenje određenih oružja u društvenoj i materijalnoj sredini osnova društvenih odnosa.


Autor: Senad Arnaut

Upute na tekst:

Jean – Paul Sartre: Kritika dijalektičkog uma.
Herbert Marcuse: Um i revolucija.
Karl Marx: Kapital.
Karl Marx: Manifest komunizma.
Lav Trocki: Azbuka dijalektičkog Materijalizma.

This image has an empty alt attribute; its file name is kjhkhkkhc48d.png
Podržite naš rad čitanjem i dijeljenjem naših tekstova sa vašim prijateljima.
Hvala! ❤