„Prvi talas“ feminizma


Ова слика има празан alt атрибут; име њене датотеке је kjhkhkkhc48d.png
„Prvi talas“ feminizma: XIX/XX vijek – početak šezdesetih godina

Iako se termin „prvi talas“, pre svega, primjenjuje na razdoblje mobilizacije američkih i engleskih sifražetkinja između XIX i XX veka (manje­više između 1890. i 1920. godine), ipak treba imati na umu da su feminističke tendencije nastale u Engleskoj još u XVIII vieku i trebalo je u početku da budu samo društvenopolitički pokret. Impuls za nastanak ovog pokreta predstavljale su nagle promjene u privredno­ekonomskoj sferi usljed kojih je poboljšanje životnih uslova, što je paradoksalno, izazvalo pogoršanje položaja žena, a razvoj kapitalizma i proces industrijalizacije pokazali su se kao uzrok potiskivanja žena iz javnog života.

Zato se u iskazima prvih feministkinja uglavnom javljao problem sužavanja društvenog prostora funkcionisanja žena. Tako je, na primjer, Meri Vulstonkraft, autorka rada  A Vindication of the Rights of Woman, objavljenog 1972. godine, pronalazila mogućnost za poboljšanje položaja žene prije svega u izjednačavanju obrazovnih šansi u obrazovanju koje pruža podjednake mogućnosti za iskorišćavanje individualnih, intelektualnih i moralnih sposobnosti. Analizirajući položaj žene iz racionalističke perspektive, Vulstonkraft je prije svega kritikovala model vaspitanja koji je nametnuo Žan Žak Ruso (naročito u knjizi Emil), koji se odlikovao veoma izrazitim preferencijama muškog stanovišta. Ženski pokreti – naročito aktivnost američkih i engleskih sifražetkinja i emancipatorki jačali su tokom čitavog XIX vijeka. Feministička misao XIX vijeka bila je, opet, usmjerena prije svega u pravcu izjednačavanja građanskih prava za oba pola i za njihovo jednako učestvovanje u privrednoekonomskom životu.


Ta tendencija bila je naročito vidljiva u ostvarenjima američkih sifražetkinja. Jedno od najvažnijih dostignuća toga razdoblja postala je takozvana Deklaracija sentimenata (Declaration of Sentiments), usvojena 188. godine u Seneca Falls u državi Njujork, formulisana po uzoru na Deklaraciju o nezavisnosti. U njoj su pokrenuti problemi neophodnih reformi porodičnog života (braka, svojinskih prava, razvoda i sl.) i davanja ženama prava javnog izjašnjavanja. U historiju je ušla i rezolucija Ženskog pokreta sifražetkinja koja potiče iz istog vremena; njen vođa Suzan A. Entoni nametala je američkim ženama, pored ostalog, obavezu garancije „svetog prava za oslobođenje“. Šezdesetih godina XIX vijeka nastala su udruženja koja su djelovala u korist izjednačavanja građanskih prava muškaraca i žena, koje su osnovale Entonijeva, Elizabet Stanton i Lusi Ston. Najveći intenzitet aktivnosti bio je krajem XIX i početkom XX vijeka (to je upravo onaj „prvi talas“ feminizma), a njihov vidljiv efekat je, između ostalog, to što je 1929. godine u Ustav Sjedinjenih Američkih Država unijeto devetnaest amandmana o ravnopravnosti polova.

Jedna od najvažnijih knjiga prvog talasa jeste Drugi pol Simon de Bovoar (1908–1986) iz 1949. godine, a čuvena rečenica ženom se ne rađa nego se postaje, preuzeta iz te knjige, skrenula je pažnju na proces društvenog konstruisanja kategorije ženskosti. Knjiga Simon de Bovoar je izazvala, međutim, različite kontroverze; prema mišljenju nekih komentatorki; način na koji je autorka pokrenula problem polnih razlika pojačavao je (uprkos autorkinim intencijama) muški univerzalizam i androcentričku perspektivu, kroz čiju prizmu je žena bila uglavnom interpretirana pomoću negativnih kategorija – bila je, jednostavno, drugačija od muškarca i nastojala je da se po svaku cijenu s njim izjednači. Ipak se veoma inspirativnom pokazala teza Simon de Bovoar da vrijednosti koje stvaraju muškarci, a takođe i muška ponašanja, u patrijarhalnoj kulturi predstavljaju pozitivnu kulturnu normu, a da je žena uvijek osuđena na status drugačije, dakle, da je fundamentalna alijenacija neodvojiv pokazatelj njenog stanja.

Simon de Bovoar je iznosila uvjerenje o tome da je glavni izvor ove alijenacije ženska tjelesnost (naročito njena sposobnost za reprodukciju) i osnovne društvene uloge koje odatle proizlaze i koje su joj uvijek priznavane (rađanje djece i njihovo vaspitanje). Prvi talas feminizma bio je, prije svega, u znaku borbe za ravnopravnost žena i muškaraca pred zakonom kao i u društvenom životu i politici, a najvažniji zadatak učesnica feminističkih pokreta bilo je skretanje pažnje na različite forme pravne i običajne diskriminacije žena u historiji.


Izvor: Anna Burzyńska i Michał Paweł Markowski: Književne teorije XX vijeka.
Ова слика има празан alt атрибут; име њене датотеке је kjhkhkkhc48d.png
Podržite naš rad čitanjem i dijeljenjem naših tekstova sa vašim prijateljima.
Hvala! ❤