Filozofski rječnik: Š


Šahid (islam), stvar u pojavnom i kategorijalnom (v.) smislu u skolastičkoj filozofiji. (V. ghaib.)

Ši'a (islam; od arapskog: ši'at ‘All = Alijeva stranka), naziv za različite sekte istočnog islama, čiji se pristaše za razliku od sunnita (v. sunna) nazivaju ši'iti. Po povijesnom porijeklu ši'iti priznaju Muhamedova nećaka Alija i njegove potomke za jedine punopravne nasljednike Muhamedove svjetovne i duhovne vlasti (kalifat i imamat). Za razliku od sunnita ši'iti smatraju kuran za isključivi osnov vjere. Riječ kurana je vječni izraz božanstva (logos), a njena povremena objava (grč. epifaneia) vezana je za bogom odabrane nosioce (imame), koji su ujedno utjelovljenja dijelka Allahova bivstva (usp. u indijskom emanacionizmu avatare). Dok je u sunnitskom islamu osnov vjere suglasnost zajednice s tradicionalnim uzorima, dotle su u ši'i nosioci vjerskog autoriteta imami, u kojima se neprestano preporađa svjetlosna jezgra božanske prirode. Prema ortodoksnoj ši'i ta se inkarnacija (hulfil) prenosi u obitelji Muhamedovih, odn. Alijevih potomaka do dvanaestog koljena. (Tu se pojavljuju staroiranske astrološke spekulacije u prikrivenom obliku, jer ortodoksni islam oštro osuđuje praznovjerje predislamskih kultura.) – Svaki je imam duhovni vođa svoga vremena, ravan Muhamedu. Tko ga ne prepozna, umire u tami i grijehu. Ši'itska je ideologija već jasno izražena u doba Alijeve vladavine.

Šizoidan, oznaka za tip introvertirane ličnosti, kod koje postoji disocijacija između njezinog emocionalnog i intelektualnog doživljavanja. Šizoidni tip je sklon maštanju i slabo je socijalno prilagođen.

Šizotimija, skupni naziv za simptome koji karakteriziraju šizoidnu (v.) ličnost.

Šramana (sansk., od glagola šram = naprezati se), asketa beskućnik. Buddha i njegovi učenici nazivaju se redovno tim imenom (prui : samana). Izraz su preuzeli Grci (v. sarmanes) i islamska skolastika (v. sumaniya).

Šlinyata (sansk.) i sunnata (pfili), ispraznost ili ništetnost shvaćena kao osnov egzistencije. Stav karakterističan za spoznajnoteorijski idealizam (šfmyat&-vada) u budizmu, osobito u mahayana školama gdje je princip ništavila opširno razrađen sa stanovišta dijalektičkog negativizma kod Nagargjune (2. st. n. e.) i u metafizici spoznaje (pragjnaparamita) koja od njega polazi. Tu nalazimo klasična razjašnjenje pojma isprazno ili ništetno (šfmya) srodnim pojmovima bezobilježnosti (animitta) i neprionljivosti (apranihita)